جزوه انگل شناسی1

📘 جزوه جامع و فشرده: انگل‌شناسی (ده‌خطی)

۲) 🦟 راه‌های انتقال و میزبان: انتقال از راه دهانی-مدفوعی (آب و غذای آلوده)، ناقل (Vector) مانند پشه آنوفل در مالاریا، پوستی (کرم قلاب‌دار، لیشمانیا) و غذایی (گوشت نیم‌پز حاوی کیست یا لارو)؛ میزبان اصلی (بلوغ جنسی) و میانین (مرحله لاروی) است.

۳) 🩺 آنتامبا (آمیبیاز): تکیاخته Entamoeba histolytica از راه بلع کیست در آب/غذای آلوده منتقل می‌شود؛ در روده بزرگ، کیست به تروفوزوئیت تبدیل و با آنزیم به دیواره روده حمله می‌کند؛ علائم: اسهال خونی (اسهال آمیبی) و آبسه کبدی در موارد مهاجم؛ تشخیص با دیدن کیست/تروفوزوئیت در مدفوع.

۴) 🧫 ژیاردیا: Giardia lamblia شایع‌ترین انگل روده‌ای در آب‌های آلوده؛ با چسبیدن به مخاط دوازدهه/روده باریک، جذب چربی را مختل می‌کند؛ علائم: اسهال بدبو و چرب (استئاتوره)، نفخ، درد شکم و کاهش وزن؛ تشخیص: مشاهده کیست در مدفوع یا آنتی‌ژن در نمونه.

۵) 🦟 مالاریا: انگل Plasmodium (گونه‌های فالسیپاروم، ویواکس و…) با نیش پشه آنوفل ماده منتقل می‌شود؛ انگل وارد کبد (مرحله کبدی) و سپس گلبول قرمز (مرحله خونی) می‌شود؛ علائم چرخه‌ای: تب، لرز و تعریق هر ۴۸–۷۲ ساعت؛ عارضه خطرناک: مالاریای مغزی و کم‌خونی شدید.

۶) 🐈 توکسوپلاسما: Toxoplasma gondii با مدفوع گربه یا گوشت نیم‌پز منتقل می‌شود؛ در افراد سالم اغلب بی‌علامت یا شبیه سرماخوردگی است، اما در بارداری خطر عفونت مادرزادی (آسیب مغزی و چشمی جنین) و در نقص ایمنی (ایدز) خطر آبسه مغزی دارد؛ تشخیص: سرولوژی IgM/IgG.

۷) 🪱 آسکاریس (کرم گرد): شایع‌ترین کرم روده‌ای در جهان؛ تخم از راه دست/سبزی آلوده بلعیده می‌شود؛ لارو از ریه عبور می‌کند (سندرم لوفلر با سرفه) و کرم بالغ در روده کوچک زندگی می‌کند؛ علائم: سوءتغذیه، انسداد روده و دفع کرم با مدفوع؛ درمان: آلبندازول/مبندازول.

۸) 🪱 تنیا (کرم کدو): کرم پهن از راه خوردن گوشت نیم‌پز گاو (T. saginata) یا خوک (T. solium)؛ کرم بالغ در روده با بندهای (پروگلوتید) مشخص؛ خطر اصلی: بلع تخم T. solium از راه مدفوع-دهان باعث سیستیسرکوزیس و درگیری مغز (صرع) می‌شود؛ درمان: پرازیکوانتل.

۹) 🪱 فاسیولا (کرم کبدی): Fasciola hepatica از راه خوردن سبزیجات آبی آلوده (مانند کاهو و نعناع) و مرحله متاسرکارد؛ انگل به کبد و مجاری صفراوی حمله می‌کند؛ علائم: تب، درد هیپوکندری راست، یرقان و ائوزینوفیلی شدید؛ درمان انتخابی: تری‌کلابندازول (متفاوت از فلوک‌های روده‌ای).

۱۰) 🧪 تشخیص و پیشگیری: تشخیص با میکروسکوپ مدفوع (روش مستقیم، تغلیظ فرمالین-اتر)، آزمایش خون (کم‌خونی، ائوزینوفیلی)، سرولوژی (ELISA) و گاهی PCR؛ پیشگیری: شستن دست و سبزیجات، پخت کامل گوشت، آب سالم، بهداشت مدفوع و کنترل ناقل (پشه‌بند و حشره‌کش).